*  ਡਾ. ਅਤੁਲ ਮਲਿਕਰਾਮ (ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ)

 

ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਖਾੜਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਹਰ ਕੋਣ ਤੋਂ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰਕ ਭਾਰ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਡੂੰਘੇ ਸਬੰਧ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸਰੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਦੀਆਂ ਜੀਵਤ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਨੇਤਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੱਦ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਨੀਤੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਲਈ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਿਤਿਨ ਗਡਕਰੀ, ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ, ਐਚ.ਡੀ. ਦੇਵਗੌੜਾ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੁੱਡਾ, ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ, ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਐਮ. ਵੈਂਕਈਆ ਨਾਇਡੂ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

 

ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਨੇਤਾ, ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੱਦ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਪਵਾਰ ਨੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਊਰਜਾਵਾਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਥੰਮ੍ਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮੰਤਰੀ ਨਿਤਿਨ ਗਡਕਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਰਲੱਭ ਦਿੱਗਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੱਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਡਕਰੀ ਨੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਾਈਵੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਟੇਜ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ, ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਇਓਫਿਊਲ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ਊਰਜਾ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੱਦ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਨੇਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਬਾਦਲ ਨੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਅਮਿੱਟ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਐਚ.ਡੀ. ਦੇਵਗੌੜਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੱਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵਿਵਹਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਸਤੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਾਅ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।

 

ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੱਦ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਜਨਤਕ ਨੇਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੋਕ ਦਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਈ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਚੌਟਾਲਾ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਪਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਲੰਬੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੁੱਡਾ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਗਵਾਈ ਨੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੁੱਡਾ ਨੇ ਗੁੜਗਾਓਂ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਹੱਬ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ।

 

ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ, ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦਾ ਉੱਚਾ ਕੱਦ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਜੇ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਪੋਖਰਣ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਤੁਰਭੁਜ, ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੋਚ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮੌਜੂਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿੱਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਧਾਰਾ 370 ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ, ਤਿੰਨ ਤਲਾਕ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ CAA ਵਰਗੇ ਦਲੇਰ ਫੈਸਲੇ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਐਮ. ਵੈਂਕਈਆ ਨਾਇਡੂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹਸਤੀ ਹਨ। ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਅਭੁੱਲਣਯੋਗ ਹੈ।